Napis - Drgnienia Lutni...w stronę muzyki baroku

Miejsca koncertów

Miejsca koncertów

Zamek Piastów Śląskich w Brzegu

Zamek oraz kaplica w Brzegu stanowią niezwykle cenny zespół zabytkowy o dużym znaczeniu dla dziedzictwa kulturowego Śląska i całego kraju. Rezydencja o trzynastowiecznej genezie, która została gruntownie przebudowana w XVI w., uznawana jest za jeden z najważniejszych zamków renesansowych w tej części Europy. Z przebudową związani byli architekci Jakub i Franciszek Parrowie oraz powiązani z nimi rodzinnie Niuronowie - twórcy angażowani do pracy dla wielu europejskich dworów królewskich i książęcych, którzy uczestniczyli również przy budowie Zamku Królewskiego w Warszawie.


W rezydencji, której na przestrzeni dziejów nie ominęły duże zniszczenia, najlepiej zachowały się ściany skrzydeł południowego i wschodniego zdobione renesansową kamieniarką. Dużym autentyzmem charakteryzuje się natomiast unikatowy budynek bramny, którego utrzymana w proporcjach „złotego podziału” fasada, reprezentuje szczytowy punkt rozwoju sztuki piastowskiego Śląska. Wiązana z Komaskami wybitna dekoracja rzeźbiarska elewacji charakteryzuje się bogactwem form, wątków treściowych i symboli. Nad całością dominują pełnoplastyczne wizerunki księcia Jerzego II i jego żony Barbary oraz galeria płaskorzeźbionych popiersi ukazująca królów państwa polskiego od czasów legendarnych po rozbicie dzielnicowe oraz samodzielnych książąt śląskich. Brama stanowi zatem niezwykły panegiryk fundatora i rodu, nawiązując do typowo renesansowego dążenia do ukazania historycznej perspektywy i zamiłowań genealogicznych.


Integralnie związana z zamkiem kaplica pw. św. Jadwigi jest jedną z największych nekropolii Piastów śląskich. Spoczęło w niej 43 przedstawicieli rodu z linii legnicko-brzeskiej. Piastowie tej linii byli najdłużej rządzącymi (do 1675 r.) potomkami pierwszej polskiej dynastii panującej. Zamek Piastowski w Brzegu odznacza się także wybitnymi wartościami naukowymi jako siedziba śląskiej elity intelektualnej. Tu powstała m.in. ok. 1385 r. Kronika książąt polskich, świadectwo historycznej świadomości tego środowiska. Ważnym uzupełnieniem historii miejsca jest spuścizna w postaci archiwaliów i muzealiów związanych ze sprawowaniem władzy książęcej (dokumenty, pieczęcie, monety itp.), a także drzewa genealogiczne Piastów i portrety poszczególnych władców. Znajdujące się w zamku Muzeum Piastów Śląskich jest jedyną placówką, która w takim zakresie gromadzi zbiory związane z historią Piastów.

źródło tekstu: Brzeg – Zamek Piastów Śląskich z renesansową bramą i kaplicą zamkową pod wezwaniem św. Jadwigi – nekropolią Piastów (nid.pl)

Brzeg po raz pierwszy w źródłach pojawia się w dokumencie z 21.12.1234 r. jako osada Vissoke brzegh. W dokumencie z 1235 r. występuje nazwa Visokebreg, a w spisanych kilka lat później – Alta ripa. Lokacja miasta na prawie średzkim nastąpiła w 1247 lub 1247 r. decyzją ks. Bolesława Rogatki, syna ks. Henryka Pobożnego. Pierwszy zamek gotycki wybudowano najprawdopodobniej na terenie pomiędzy dawną Bramą Wrocławską a obecną bramą zamkową, natomiast wymieniony w źródłach w 1235 r. dwór książęcy znajdował się najpewniej na terenie obecnego zamku. Gotycki zamek, kilkakrotnie przebudowywany, był budowlą rezydencjonalno-obronną. W pobliżu, w 1300 r., wybudowano wolnostojącą tzw. wieżę ostatecznej obrony, która później zyskała miano Wieży Lwów ponieważ na szczycie znajdowały się rzeźby lwów ustawione pomiędzy posągami rycerzy. Od 1342 r. do wygaśnięcia dynastii Piastów w 1675 r. zamek pełnił funkcję stałej rezydencji książęcej w stolicy księstwa brzeskiego, wydzielonego w 1311 r.. Tradycje kolekcjonersko-muzealne w brzeskim zamku sięgają 2.poł. XIV w. Ks. Ludwik I rozpoczął gromadzenie drogocennych dzieł sztuki. Zgromadził też jeden z największych na terenie ziem polskich świecki księgozbiór okresu średniowiecza.


Przebudowę gotyckiego zamku na renesansowy rozpoczął ks. Fryderyk II w latach trzydziestych XVI w. – zachował się portal z datą „1536”. W kolejnych latach przebudowano skrzydło zamkowe od strony Odry, wzniesiono klatki schodowe i skrzydło od strony miasta, budując krużganki i bramę. W ostatnim etapie przebudowano skrzydło od strony Bramy Wrocławskiej, wkomponowując je w zabudowę gotycką i opierając je o Wieżę Lwów oraz nawę kościoła przyzamkowego. W latach sześćdziesiątych XVI w. wybudowano mur kurtynowy zamykający dziedziniec od strony fosy oraz położony za murem budynek, mieszczący aptekę. W 1688 r. F. Lucae, opisując brzeski zamek jako jedną z najbardziej interesujących rezydencji renesansowych w tej części Europy, zwraca szczególną uwagę na bogato zdobioną fasadę bramy wjazdowej: Brama z przodu przedstawia się podziwu godnie w pięknej kosztownej, rzeźbiarskiej szacie. U góry stoi ks. Jerzy II i jego małżonka Barbara… Po obu stronach książęce herby, trzymane przez uzbrojonych rycerzy … Każdy herb jest polichromowany kolorami i złotem, i srebrem zdobiony starannie … Górą umieszczone są ciosowe rzeźby przedstawiające królów i książąt piastowskich … Jeszcze wyżej biegnie szeroka galeria a nad nią wznosi się szczyt dachowy, wysoka wieża o dwóch poziomach, kryta miedzią, ozdobiona wieloma złoconymi gałkami. Według kronikarza dolne kondygnacje krużganków zdobione były malowanymi wizerunkami zwierząt, wyższe – porożami. W zachodniej wieży zawieszono złocone tarcze zegarowe i dwa dzwony.
Przebudowano również przyległy kościół kolegiacki p.w. św. Jadwigi, tworząc w jego wnętrzach rodową nekropolię książąt brzesko-legnickich. Ks. Jerzy II utworzył gabinet sztuk i osobliwości w wybudowanym obok zamku Gymnasium Illustre, w którym przechowywano kolekcje klejnotów i przedmiotów o tematyce sakralnej oraz kartograficzną. Gromadziło ono różne osobliwości przyrody i dzieła sztuki (m. in. gobeliny, obrazy, grafiki). Zbiory Gimnazjum Piastowskiego obejmowały również unikatowe rękopisy oraz bardzo bogaty księgozbiór. Wnętrza zamkowe zdobiły obrazy, rzeźby, arrasy, kolekcja broni i uzbrojenia.


Na terenie należącym do zamku, za bramą prowadzącą w kierunku fosy, po prawej stronie, wybudowano w XVI w. książęcą stajnię i zbrojownię. Ks. Jerzy III w 1658 r. wybudował obok ujeżdżalnię. Nieopodal mieściły się: kuźnia, pracownia krawiecka i szewska. Po lewej znajdowały się: piekarnia, browar, rzeźnia, pralnia oraz stajnia dla koni zaprzęgowych. Pomiędzy zamkiem a wałem obronnym rozpościerał się sad z założonymi w 1668 r. przez ks. Chrystiana pomarańczarnią, placem zabaw, ptaszarnią i strzelnicą. Książęce ogrody otaczały zamek także od strony Odry i miasta.


Po śmierci ostatniego Piasta ks. Jerzego IV Wilhelma w 1675 r., przetrwała jedynie część księgozbioru zgromadzonego w Gimnazjum, natomiast zamkowe kolekcje i zbiory uległy rozproszeniu. W następnych latach zamek był zamieszkiwany przez Karola III Filipa Wittelsbacha i Ludwikę Karolinę Radziwiłł (zmarłą w Brzegu 25 marca 1695 r.). Później zamek stał się siedzibą starostwa, podlegającego staroście krajowemu, rezydującemu we Wrocławiu. Po bitwie pod Małujowicami (10 kwietnia), 28 kwietnia 1741 r. wojska pruskie na rozkaz Fryderyka II rozpoczęły bombardowanie miasta. Zniszczony wówczas zamek (ocalały Wieża Lwów, budynek bramny, fragmenty krużganków, podziemia i sale na parterze skrzydła od strony Odry), został częściowo odbudowany za sumę 7 426 talarów i od 1742 r. służył jako magazyn wojskowy, spożywczy i solny. W części pomieszczeń w 1755 r. urządzono karczmę i salę taneczną.


W 1867 r. oddano w Brzegu do użytku tzw. Dom Rzemiosł, który zgodnie z założeniem fundatora Roberta Schaerffa służył celom oświatowym i naukowym. W budynku tym miało swą siedzibę brzeskie Muzeum Miejskie, powstałe w stanie zalążkowym w 1901 r. a systematycznie rozwijające się od 1910 r. pod kierunkiem Hermanna Weissteina. Po latach starań, w listopadzie 1924 r. za 50 000 marek dokonano przeniesienia własności zamku z Prus na gminę miejską. W kolejnych latach, już pod kierunkiem Ernsta Günthera, przeniesiono do zamku zbiory Muzeum oraz tzw. Bibliotekę Piastowską z budynku Gimnazjum, odrestaurowano częściowo pomieszczenia zamkowe i 30 listopada 1930 r. otwarto tu pierwsza stałą ekspozycję. Od października 1945 r. przystąpiono do organizowania Muzeum Piastowskiego w Brzegu, które udostępniło swoją pierwszą stałą wystawę siedem lat później na podstawie ocalałych zbiorów przedwojennych (ok. 40%), po przeprowadzeniu niezbędnych prac zabezpieczających obiekt przed dalszym zniszczeniem. W 1965 r. instytucja otrzymała nową nazwę: Muzeum Piastów Śląskich i jako jedyna w Polsce zajmuje się statutowo problematyką Piastów Śląskich i tradycjami piastowskimi na historycznym obszarze Ziemi Śląskiej oraz gromadzeniem obiektów związanych z przeszłością miasta i Ziemi Brzeskiej.


W latach 1966-1990 przeprowadzono kompleksową odbudowę zamku i przywrócono jego pierwotne założenie przestrzenne. W 1988 r. udostępniono wystawy stałe: „Sztuka śląska XV – XVIII wieku ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu” i „Z przeszłości i tradycji Piastów Śląskich”. W pomieszczeniach parterowych ekspozycję poświęcono m.in. rekonstrukcjom strojów i zbroi Piastów śląskich oraz dziejom militarnym miasta. W 2004 r. w podziemiach zamkowych otwarto wystawę „Memoriae Piastorum Principum Silesiae”. Organizowane są wystawy czasowe. 14 września 2005 r. Muzeum Piastów Śląskich zostało narodową instytucją kultury. Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego i Starostwo Powiatowe w Brzegu podpisały umowę o współprowadzeniu Muzeum.

Źródło: Historia – Zamek Piastów Śląskich w Brzegu

Obraz:

Obraz:

Obraz:

 

 

Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy Zespół Pałacowo-Parkowy 

Początki dobrzyckiej rezydencji datują się na okres średniowiecza. Pierwszą wzmiankę źródłowa o Dobrzycy zawiera dokument z 1327 r., w którym jako świadek występuje MIKOŁAJ DOBRZYCKI. Siedzibą jego potomków – Dobrzyckich herbu Leszczyc pozostała ona jeszcze przez niemal cztery stulecia, do 1717 r.

Spośród przedstawicieli rodu, których znaczenie i działalność nie wychodziły wówczas na ogół poza najbliższą okolicę, wyróżniał się żyjący w XV w. TUMLIN DOBRZYCKI, zaliczający się do bliskiego otoczenia starosty generalnego wielkopolskiego Łukasza Górki, dzięki któremu zapewne pełnił m.in. urzędy burgrabiego kaliskiego i podwojewodziego kościańskiego. 

Synowie Tumlina, Jan (zm. przed 1481 r.) i Grzymko (zm. po 1510 r.) dali początek dwóm liniom rodu, które podzieliły pomiędzy siebie Dobrzycę. Pierwsza z nich, wywodząca się od Jana Dobrzyckiego, pozbyła się swojej części dóbr już pod koniec XVI w. na rzecz Bojanowskich (jako jej właściciele wymieniani są później także Mycielscy, Żychlińscy i Jaskólscy).

Przedstawiciele drugiej linii rodu, wywodzącej się od Grzymka Dobrzyckiego, utrzymali się na swoim dziedzictwie aż do 1717 r. Spośród ich przedstawicieli warto wspomnieć żyjącego w I poł. XVII w. ADAMA FRANCISZKA DOBRZYCKIEGO (ZM. 1664), za którego czasów dokonano rozbudowy rodowej siedziby, nadając jej, dzięki dostawieniu części południowej, zachowany do dziś, charakterystyczny kształt litery „L”. W okresie przejmowania majątku przez jego syna JANA WOJCIECHA DOBRZYCKIEGO (1624-1690), starostę ciechanowskiego, tytułowanego również sekretarzem królewskim, sporządzano natomiast najstarszy zachowany do dziś opis rodowej siedziby.

Syn Jana Wojciecha, MICHAŁ DOBRZYCKI (1660-1715) zdołał w 1697 r. wykupić z rąk Jaskólskich pozostającą w ich posiadaniu część Dobrzycy, dzięki czemu ponownie scalił podzielone niegdyś dobra. W niespełna dwadzieścia lat później, w 1717 r., na mocy sporządzonej trzy lata wcześniej umowy, wdowa po nim sprzedała rodową siedzibę ALEKSANDROWI GORZEŃSKIEMU (1671-1754).

Po śmierci bezdzietnego GENERAŁA AUGUSTYNA GORZEŃSKIEGO (1743-1816) w 1816 r. dobra odziedziczył jego siostrzeniec, GENERAŁ KAZIMIERZ TURNO (1778-1817). Ciężkie rany odniesione w wojnach napoleońskich sprawiły, że zmarł on już w roku następnym, pozostawiając żonę, Helenę z Rogalińskich, wraz z małoletnimi dziećmi. Jedyny syn tej pary, Jan Napoleon Turno (1806-1821), zmarł przed osiągnięciem pełnoletności. Potęgujace się trudności finansowe do prowadziły do wystawienia majątku na licytację i jego przejścia w 1836 r. w ręce niemieckiego barona Friedricha Heinricha von Kottwitza (1782-1842).

Wiele czasu w dobrzyckiej rezydencji spędzał wówczas brat właściciela, ADAM TURNO (1775-1851), także weteran napoleońskiej epopei, a przy tym bystry i uważny obserwator życia codziennego – autor m.in. PIERWSZEGO POŚWIĘCONEGO DOBRZYCY ARTYKUŁU, opublikowanego w leszczyńskim „Przyjacielu Ludu” w 1835 r., a także prowadzonego przez kilkadziesiąt lat dziennika, bez którego lektury nie może obyć się do dziś żaden z badaczy dziejów ziemiaństwa wielkopolskiego. Potęgujące się trudności finansowe Turnów doprowadziły w 1836 r. do licytacji majątku, który następnie przeszedł w ręce niemieckiego ziemianina wywodzącego się ze Śląska, barona Friedricha Heinricha von Kottwitza (1782-1842), a następnie jego córki Frederike (1823-1912) i zięcia Louisa Bandelowa (1809-1872).

Za ich czasów dokonano szeregu zmian w pałacu i jego otoczeniu, m.in. wstawiono boczną klatkę schodową w dotychczasowym pomieszczeniu do palenia w piecach, podzielono przepierzeniami większe sale na mniejsze pomieszczenia i zamalowano część polichromii, w tym w Saloniku Groteskowym na parterze, a polichromie głównej klatki schodowej przykryto niemieckim pejzażem romantycznym. Rozebrano też wielką oficynę w miejscu dzisiejszego głównego wjazdu do parku, a z obecnej południowo-zachodniej części parku przeniesiono cześć wsi Klonów by na tym terenie utworzyć gospodarstwo ogrodnicze.

W 1890 r. dobra dobrzyckie dla syna Józefa kupił hr. ZYGMUNT CZARNECKI (1823-1908), zasłużony dla kultury polskiej bibliofil, którego kolekcja ustępująca w Wielkopolsce jedynie zbiorom Działyńskich i Raczyńskich zasiliła potem zbiory Biblioteki Baworowskich, a następnie Zakładu Narodowego im. Ossolińskich. Dodajmy, że był on również energicznym i zaradnym właścicielem ziemskim, który dzięki pracowitości i prowadzonej we własnych dobrach wzorowej gospodarce, do odziedziczonego Gogolewa dokupił kilka dalszych rozległych majętności. Prócz wielu inwestycji w nowo zakupionych dobrach, wzniósł też okazałą rezydencję w Rusku (prawdopodobnie jego dziełem są również pałace w Siekowie i Raszewach).

W rękach Czarneckich majątek pozostał aż do 1939 r. Jego właścicielem był najpierw zasłużony dla lokalnej spółdzielczości gospodarczej JÓZEF CZARNECKI (1857-1922), a następnie wdowa po nim oraz ich niezamężne córki. W tym okresie majątkiem administrował syn Józefa, STEFAN CZARNECKI (1893-1945), powstaniec wielkopolski i żołnierz wojny 1920r., a od 1932 r. właściciel Trzebosza i Siekowa.

Najtrudniejsze okazały się lata zapoczątkowane najazdem hitlerowskim w 1939 r. Rezydencję opuścić musieli dotychczasowi właściciele (Stefan Czarnecki zmarł w 1945 r. w łagrze na Kołymie), rozgrabiono i rozproszono archiwum i wyposażenie obiektu, w którym początkowo urządzono obóz przejściowy dla ziemian z Wielkopolski, a następnie magazyn płodów rolnych i mieszkania dla Niemców przesiedlonych z terenów Morza Czarnego.

Przez pierwsze lata powojenne we wnętrzach pałacowych kontynuowano magazynowanie zboża. Od 1951 r. w pałacu pojawili się lokatorzy prywatni, a w 1952 r. zaczął w nim funkcjonować dom kultury i biblioteka gminna. Dopiero wtedy rozpoczęto pierwsze od wielu lat prace remontowe w pałacu, obejmujące m.in. skotwienie murów, wymurowanie nowych przewodów kominowych i wymianę pokrycia dachowego. Problemy z finansowaniem sprawiły, że ich realizacja przeciągnęła się aż do 1958 r. W tym okresie przeprowadzono również pierwsze prace konserwatorskie i restauratorskie przy części polichromii ściennych w pałacu. Rozebrano wtedy wtórne, dziewiętnastowieczne przepierzenia w Sali z Pejzażem i Sali Egipskiej, co umożliwiło odsłonięcie zamalowane tam pejzaży. Po usunięciu późniejszych przemalowań oryginalną polichromię odkryto również na głównej klatce schodowej.
W ciągu następnych niemal trzydziestu lat obiekt nadal jednak nie był właściwie użytkowany – obok mieszkań prywatnych czasowo znajdowały się w nim biura zakładów obuwia, szkoła powszechna i klubokawiarnia, a na działalność kulturalno-oświatową (bibliotekę i ekspozycja pamiątek regionalnych) przeznaczone były natomiast tylko niektóre pomieszczenia. Poza zrealizowanymi w 1966 r. drobnymi pracami konserwatorskimi przy polichromiach, prowadzono tylko interwencyjne remonty, podejmowane zazwyczaj z dużym opóźnieniem, co doprowadzało do dalszego pogarszania stanu obiektu. Ciągłej dewastacji ulegały też obiekty w parku – rozebrano wówczas kasztel (sztuczne ruiny), stajnie cugowe, mostki, tzw. bramę wodną oraz część ogrodzenia od strony południowej, wycięto liczne zabytkowe drzewa i dokonano zniszczeń roślinności.

W obliczu dokonujących się w pałacu i parku dewastacji niewiele pomagały interwencje członków miejscowego Koła PTTK. Chcąc spopularyzować dobrzycki zabytek, zorganizowali oni w 1961 r. Ogólnopolski Rajd Turystów i Zjazd Społecznych Opiekunów Zabytków Województwa Poznańskiego. W latach późniejszych członkowie Koła wysyłali liczne monity do władz, petycje do ważnych osobistości, wreszcie starali się zainteresować sprawą prasę – zarówno regionalną, jak i ogólnokrajową, w której ukazało się szereg artykułów alarmujących o fatalnym stanie dobrzyckich zabytków. Starano się znaleźć również nowego użytkownika obiektu, zdolnego do wzięcia na siebie ciężaru prac remontowych i zabezpieczających – m.in. w porozumieniu z ówczesnym dyrektorem Muzeum Narodowego w Poznaniu zgłoszono pomysł powołania w pałacu Muzeum Portretu Wielkopolskiego.

Źródło: Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy (dobrzyca-muzeum.pl)

Obraz:

Obraz:

Obraz:

Zdjęcia: Fundacja Ars Restituta

 

Kościół pw. św. Michała Archanioła w Grodkowie (miasto urodzin Silviusa Leopolda Weissa)

Kościół pod wezwaniem Św. Michała Archanioła został wybudowany w 1268 roku lub później. Wzmiankowany już w 1682 r. Początkowo była to budowla murowana jednonawowa bez kaplic. W 1363 roku kościół został rozbudowany. Ze starej budowli powstało prezbiterium, a do niego dobudowano nawę główną i dwie nawy boczne. Obok kościoła wybudowano dzwonnicę. Kościół został spalony w 1449 r. a następnie odbudowany. Do 1473 roku kościół był pod wezwaniem Najświętszej Marii Panny. Ponownie spalony w czasie wojny trzydziestoletniej (prawdopodobnie w 1633 r.) i odbudowany. Odnowiony i przebudowany przed 1671 r. staraniem biskupa Sebastiana Rostocka. W 1833 przeżył pożar dachu, który odbudowano w roku następnym. Został częściowo regotyzowany w 1893 r. (m. i. wprowadzenie żeber na sklepieniu nawy głównej, obmurowanie i wykonanie portali zewnętrznych, polichromia wnętrza i szereg zmian w wystroju). Świątynia posiada wczesnogotyckie prezbiterium pochodzące z 4 ćw. XIII wieku. Przy prezbiterium znajduje się zakrystia z przełomu XV-XVI wieku. Ołtarz główny w stylu późnobarokowym ufundowany został w 1729 r. przez księdza Henryka Schmidta, a wykonany przez rzeźbiarza Michała Kosslera z Niemodlina i malarza Melchiora Franciszka Ansi. Ponadto w kościele znajduje się barokowa chrzcielnica marmurowa, barokowy prospekt organowy i dzwon, który był przelany w 1833 r. i umieszczony nad prezbiterium. Murowana wieża z krenelażem (blankami) o wysokości ponad 60 m pochodząca z XVI wieku jest zakończona wysoką, ośmioboczną murowaną i otynkowaną iglicą ceglaną, zwieńczoną chorągiewką z datą 1736.

Źródło: Historia (parafia-grodkow.pl)

Obraz:

Obraz:

 

 

Zamek w Kórniku Biblioteka PAN

Zamek w Kórniku to jeden z najciekawszych i najwspanialszych obiektów okolic Poznania. Zamek został wpisany do rejestru zabytków w roku 1930 (nr rej. 2422/A z 12.03.1930), a w 1968 r. wpisano do rejestru zespół zamkowy w Kórniku (nr rej. 116/A z 1.06.1968). Od 2011 r. zamek znajduje się na liście Pomników Historii. Pomnik historii to jedna z czterech form ochrony zabytków wymienionych w ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 2003 r. Terminem tym określa się zabytek nieruchomy o szczególnym znaczeniu dla kultury naszego kraju. Rangę pomnika historii podkreśla fakt, że jest on ustanawiany przez Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej specjalnym rozporządzeniem na wniosek Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Kórnik – zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym-nekropolią właścicieli został uznany za pomnik historii rozporządzeniem Prezydenta RP z dnia 15 czerwca 2011 r. (Dz. U. nr 143 poz. 836). Wpisany na tę zaszczytną listę teren obejmuje: budynek zamku, oficyny, pawilon parkowy, domy mieszkalne, zabudowania gospodarcze, park-arboretum i kościół parafialny pod wezwaniem Wszystkich Świętych. Najważniejszą częścią zespołu jest posadowiony na wyspie zamek kórnicki z jego wyposażeniem, zbiorami, biblioteką od niemal dwustu lat stanowiący ważny ośrodek kulturalny i naukowy na mapie kraju i Europy.

Historia zamku sięga pierwszej połowy XV wieku, zaś jego obecną postać zawdzięczamy Tytusowi Działyńskiemu i przebudowie z połowy XIX wieku w stylu neogotyku angielskiego. Właścicielami Zamku Kórnickiego byli w ciągu wieków Górkowie, Czarnkowscy, Grudzińscy, Działyńscy i Zamoyscy. Jedną z najbarwniejszych postaci była Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka (1714-1790), znana jako Biała Dama. Zamek położony jest w pobliżu Jeziora Kórnickiego, na wyspie otoczonej fosą. Sąsiaduje z arboretum kórnickim znajdującym się pod zarządem Instytutu Dendrologii Polskiej Akademii Nauk. Obecnie zamek jest siedzibą jednostki Polskiej Akademii Nauk – Biblioteki Kórnickiej. W swych murach kryje jedną z najbogatszych bibliotek w Polsce założoną przez Tytusa Działyńskiego oraz wspaniałe wnętrza mieszkalne udostępniane gościom. W zamku przechowywane są najcenniejsze rękopisy i stare druki, prezentowane są XIX-wieczne wnętrza mieszkalne oraz zbiory pamiątek narodowych i rodzinnych (pamiątki po Działyńskich i Zamoyskich). 

Źródło: Zamek w Kórniku – BK PAN

 

Obraz:

Obraz:

Zdjęcia: Fundacja Ars Restituta

Muzeum Narodowe Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie

Dzisiejsza wieś Szreniawa założona została na gruntach Rosnowa, wsi szlacheckiej sięgającej swymi początkami co najmniej wieków średnich. Data lokacji Rosnowa nie jest znana. Ze źródeł pisanych wiadomo, że w latach 1352-1378 jej właścicielem był Iwan z Rosnowa, a później osada należała do Rosnowskich herbu Jastrzębiec. Wśród właścicieli osady były również osoby pełniące funkcje państwowe i kościelne: Jakub Rosnowski był w latach 1507-1525 stolnikiem poznańskim oraz dowódcą załogi zamku malborskiego, a w XVI w. dwóch przedstawicieli tego rodu (Jerzy i Jan) zostało przyjętych do kapituły poznańskiej.
Z początkiem XV w. z osady wyodrębniło się Rosnówko, określane w dokumentach jako Minor Rosnowo lub Parvum Rosnowo. Miano to dotyczyło części wsi oddzielonej błotami od właściwego Rosnowa (zwanego odtąd Maior Rosnowo lub Rosnowo Maius). Rosnówko leżało w pobliżu dzisiejszego skrzyżowania dróg Poznań-Wrocław i lokalnej do Konarzewa. W końcu XVIII w. właścicielami tych dóbr byli Gajewscy, a następnie Pomorscy. W 1793 r. była to duża majętność, w skład której, oprócz Rosnowa i Rosnówka, wchodziły jeszcze Rosnowskie Holendry i osada leśna Jarosławiec.

W roku 1852 od Antoniny Pomorskiej z d. Przyjemskiej dobra te zakupił Niemiec Herrmann Bierbaum, posiadający wcześniej majątek w miejscowości Wiesau w powiecie głogowskim (obecnie wieś gminna Radwanice, pow. polkowicki, woj. dolnośląskie). W latach 1860-1879 Herrmann Bierbaum wraz z żoną Marią z d. Bottcher był także właścicielem Piotrowa w powiecie kościańskim. Po śmierci Herrmanna w 1882 r. majątek współdziedziczyły jego córki: Anna, Marianna, Adelajda oraz Berta. Od 1902 r. jedyną właścicielką dóbr była Berta, po mężu von Hantelmann, zamieszkująca w Charcicach w powiecie międzychodzkim, a od 1910 r. – Elsa von Wissmann, córka Marianny von Cleve z domu Bierbaum.
Całkowita powierzchnia majątku rosnowskiego w latach zaborów wynosiła 1 170,81 ha, w tym 850,48 ha ziemi uprawnej, 51,68 ha łąk i pastwisk i 197,57 ha lasów. Resztę stanowiły wody (44,14 ha) i nieużytki (26,94 ha).

W połowie XIX w. na skraju kompleksu leśnego, na tzw. surowym korzeniu, Herrmann Bierbaum rozpoczął budowę kompleksu rezydencjalno-folwarcznego – dzisiejszej Szreniawy. Przez pierwsze lata nowa osada nie miała odrębnej nazwy – określano ją również jako Rosnowo. Od roku 1864 zaczyna być używana nazwa Marienberg, wymyślona zapewne przez właściciela tych dóbr. W Marienbergu stanęła siedziba właścicieli w postaci okazałej willi, nazywanej powszechnie Pałacem. Autorem projektu był berliński architekt Carl Heinrich Eduard Knoblauch (1801-1865). Przyjmuje się, że obiekt ten stanął w latach 1852-1853. Część cegły na jego budowę sprowadzano z cegielni w Owińskach. Pałac z trzech stron otoczony był niewielkim parkiem, ogrodzonym murowanym parkanem z blankowanym zwieńczeniem. Z parkanu tego zachowało się tylko jedno naroże. Od traktu wrocławskiego do Pałacu wytyczono drogę obsadzoną szpalerem drzew liściastych. Druga aleja prowadziła od traktu na teren folwarku. Folwark usytuowany został w bezpośrednim sąsiedztwie zespołu pałacowo-parkowego, od strony południowo-zachodniej. Założono go na planie zbliżonym do prostokąta o powierzchni 4,8 ha. Sukcesywnie budowano tam obiekty gospodarcze: dwie stodoły połączone spichrzem z bramą przejazdową, oborę, stajnię i kuźnię. Między folwarkiem a siedzibą właścicieli stanął budynek rządcy. Materiału budowlanego na stawiane obiekty dostarczała należąca do majątku cegielnia, funkcjonująca jeszcze w roku 1905. Drugim zakładem przemysłowym, działającym przy majątku co najmniej od roku 1872, była gorzelnia.

Gospodarstwo Bierbaumów miało charakter rolno-hodowlany. Na początku XX w. hodowano tu 63 konie, 50 świń oraz 350 krów, w tym 80 dojnych. Obok folwarku, wzdłuż następnej drogi prowadzącej do traktu wrocławskiego, powstała kolonia mieszkalna pracowników folwarcznych. Do dzisiaj zachowały się trzy budynki mieszkalne, w znacznym stopniu przebudowane, oraz stojące między nimi dwa budynki gospodarcze.

W drugiej połowie XIX w. w skład dóbr Bierbaumów, oprócz stanowiącego siedzibę właścicieli Marienbergu, wchodziły: Rosnowo, Rosnówko, folwarczek polny Herrmannsrode oraz leśniczówka Jarosławiec. Osady te zamieszkiwało łącznie 335 osób, z których 306 było katolikami (z dużym prawdopodobieństwem można przyjąć, że byli to miejscowi Polacy), a 29 – protestantami (zapewne rodzina Bierbaumów i niemieckich zarządców).
Około roku 1880 na szczycie pobliskiego wzniesienia właściciele Marienberga zbudowali mauzoleum. Budowla ta stanowi dość osobliwe połączenie kaplicy na planie krzyża łacińskiego z usytuowaną nad nią wieżą widokową, do której prowadziło osobne wejście. Architekt tej budowli, postawionej w stylu neogotyckim z czerwonej cegły, nie jest znany.


Na początku 1920 r. dobra Marienberg z rąk niemieckich wykupił Polak, dr Józef Glabisz z Sarbinowa w powiecie żnińskim. Nowy właściciel zmienił nazwę miejscowości na Marzenin, ale wkrótce została nadana urzędowa nazwa Szreniawa. Zmieniona została też nazwa folwarczku polnego z Herrmannsrode na Hilarówko (po tym obiekcie nie ma obecnie już żadnych śladów). W skład dóbr szreniawskich nadal wchodziły również wieś Rosnowo oraz leśniczówka Jarosławiec. W 1935 r., po śmierci Józefa Glabisza, majątek odziedziczył jego syn Władysław. W okresie międzywojennym majątek Szreniawa liczył 1 077,81 hektarów, w tym 805,87 ha gruntów ornych, 33,40 ha łąk, 15,76 ha pastwisk, 197, 55 ha lasów oraz 16,15 ha wód powierzchniowych. W latach trzydziestych w dobrach tych uprawiano przede wszystkim żyto i ziemniaki, a także jęczmień, owies, pszenicę i buraki cukrowe, a z roślin pastewnych koniczynę, łubin i buraki pastewne. Według stanu na rok 1935 w majątku było 99 koni (roboczych i wyjazdowych), 276 sztuk bydła oraz 66 sztuk trzody chlewnej. Gorzelnia produkowała 12 500 litrów spirytusu rocznie. Całkowita wartość szacunkowa majątku szreniawskiego w roku 1935 wynosiła 1 324 000,00 zł.

Po zajęciu Wielkopolski przez Niemców w 1939 r. rodzina Glabiszów została wysiedlona ze Szreniawy. Przez okres okupacji majątek był pod zarządem niemieckim. Nazwa miejscowości w tym czasie została zmieniona na Maertensberg. Na wieży mauzoleum Wehrmacht urządził punkt obserwacyjny. Po II wojnie światowej majątek został upaństwowiony, dawni właściciele już do niego nie powrócili. W pierwszych latach po wojnie na potrzeby wojska urządzono tu Szkołę Podkuwaczy Koni. Należące do majątku lasy objęte zostały zarządem państwowym i znalazły się później w granicach Wielkopolskiego Parku Narodowego. Na jego terenie znalazło się także mauzoleum Bierbaumów. Na folwarku zaczął funkcjonować rolniczy zakład produkcyjny, który później wszedł w skład Kombinatu Państwowych Gospodarstw Rolnych w Konarzewie. Postawiono tam szereg nowych obiektów: chlewnię, budynek gospodarczy, zespół garaży oraz silosy. Część pól na północ od wsi, po obu stronach szosy wrocławskiej, zajęły sady Zakładu Sadowniczego Rosnowo, wchodzącego w skład Państwowego Gospodarstwa Ogrodniczego Poznań-Naramowice. Na terenie wsi stanęły bloki mieszkalne dla pracowników zakładu rolnego KPGR Konarzewo oraz zakładu sadowniczego Rosnowo. W budynku pałacowym urządzono stołówkę pracowniczą, a ponadto służył on celom szkoleniowym pracowników Kombinatu PGR Konarzewo.

W marcu 1962 r. Ministerstwo Rolnictwa podjęło uchwałę o zorganizowaniu w Szreniawie Muzeum Rolnictwa. Na cele muzealne przeznaczono byłą siedzibę właścicieli majątku oraz teren otaczającego ją parku, w którym w 1963 r. rozpoczęto budowę pierwszego pawilonu ekspozycyjnego. W budynku pałacowym ulokowano siedzibę dyrekcji Muzeum oraz pracownie. Uroczystego otwarcia Muzeum Rolnictwa dokonał Minister Rolnictwa dr Mieczysław Jagielski w dniu 29 sierpnia 1964 r. 

Źródło: www.muzeum-szreniawa.pl/imuzeum/web/app.php/vortal/historia_majatku_w_szreniawie.html

Obraz:

Obraz:

Obraz:

Zdjęcia: Fundacja Ars Restituta

 

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła w Nysie

Powstanie kościoła ściśle wiąże się z bożogrobcami, którzy zostali sprowadzeni do Nysy z Miechowa pod Krakowem już na przełomie XII i XIII wieku. W roku 1346 zakonnicy ci zbudowali na Starym Mieście, przy kościele Maria in Rosis (Matki Boskiej Różańcowej) zespół klasztorno-szpitalny. Po pożarze tej siedziby w wyniku walk z husytami zostali przeniesieni do klasztoru przy Rynku Solnym. Tam następnie wznieśli w XV wieku kościół św. Krzyża.

Świątynia ta została im jednak odebrana w 1622 roku przez biskupa Karola Habsburga i przekazana przybyłym do Nysy jezuitom. Bożogrobcy otrzymali w zamian plac przy ówczesnych murach miejskich, pomiędzy dzisiejszymi ulicami św. Piotra i Bracką. Stał tam opuszczony gotycki kościół franciszkanów pod wezwaniem św. Piotra, który jednak od 1513 roku był ruiną i został rozebrany po roku 1596.

Podupadły po wojnie trzydziestoletniej zakon bożogrobców dopiero na przełomie XVII i XVIII wieku zaczyna odzyskiwać swoją dawną świetność. Stało się to za sprawą biskupa Ludwika Franciszka von Neuburga, który dysponował wówczas specjalnymi cesarskimi funduszami przeznaczonymi na wspieranie kościoła katolickiego na Śląsku. Pochodziły one z rekompensaty za oddane protestantom 122 kościoły, zgodnie z traktatem z Altranstädt, zawartym w 1706 roku.

Dzięki wsparciu biskupa najpierw w latach 1708-1713 powstał nowy budynek klasztorny. Później niedaleko pozostałości po starym kościele bożogrobcy wybudowali w latach 1720-1727 obecną świątynię. Autorem projektu i pierwszym budowniczym był pochodzący z Węgier Michał Klein, a od 1725 prace kontynuował Feliks Antoni Hammerschmidt.

Kościół i klasztor przylegały wprost do miejskich murów obronnych, zamykających wylot ulicy Brackiej. Świątynia, dzięki swym dwóm wysokim wieżom, jest widocznym punktem w panoramie miasta.

Po sekularyzacji z 1810 roku kościół na krótki czas stał się fabryką mydła. W XIX wieku w klasztorze znajdował się szpital, w latach 1949–1997 był on siedzibą wyższego seminarium duchownego, obecnie mieści się tu Diecezjalne Gimnazjum i Liceum Humanistyczne oraz Diecezjalny Dom Formacyjny.

Kościół odnawiany był w latach 1834-1835 oraz 1929-1930. Szczęśliwie przetrwał pożar Nysy w 1945 roku – zniszczeniu uległy wówczas jedynie szyby i ramy okienne, a ślady po rozpryskujących się wówczas kroplach roztopionego ołowiu są do dziś widoczne na ławkach.

W okresie PRL świątynia pełniła funkcję kościoła seminaryjnego, a od 2 sierpnia 1999 roku jest kościołem głównym nowo utworzonej parafii świętych Apostołów Piotra i Pawła, wydzielonej z parafii św. Jakuba.

Źródło: Wikipedia

 

Obraz:

Obraz:

 

Realizator projektu: Fundacja Ars Restituta
KRS 0000670648
NIP 6832093943
REGON 366890421

Siedziba:
Głogowska 19 / 2,
30-416 Kraków

Skontaktuj się
e-mail:

Wszelkie prawa zastrzeżone. Copyright: www.lutnia.info.pl - Fundacja Ars Restituta

Webdesign: WebInspiracje

Baner
Baner